شما اینجا هستید
مقالات » «به مناسبت روز جهانی آسم»

 

در این روز در اغلب کشورها برای اطلاع رسانی و آگاهانیدن سیاست گذاران، مسئولین سلامت عمومی و هم چنین کل جامعه برنامه های متنوع تنظیم می کنند و هر سال موضوعی را به عنوان شعار سال برمی گزینند. برای سال ۲۰۱۵ شعار ” تو می توانی آسمت را کنترل کنی” (You can control your Asthma)انتخاب کرده اند. البته گروه GINA شعار همیشگی خود را یعنی ” زمان کنترل بیماری آسم رسیده است” به عنوان پسوند به آن پیوند می زنند.
“آسم” واژه ای یونانی است و بیانگر حالتی است که وجه مشخصه آن بروز حملات مکرر سرفه، تنگی نفس همراه با خس خس سینه می باشد.
بیماری آسم عبارت از التهاب مزمن راه های هوایی است که در افراد مستعد از نظر ژنتیکی و ارثی، تحت تاثیر عوامل محیطی ایجاد و یا تشدید می گردد. بیماری آسم در طول زمان، شدت و دفعات بروز آن متغیر می باشد. این بیماری در اثر انقباض عضلات صاف و هم چنین کلفت شدن دیواره و زیاد شدن مخاط داخل راه های هوایی بوجود می آید که عاقبت مجاری هوایی تنگ و در نتیجه تنفس بیمار سخت و مشکل می شود. عوامل زمینه ای ارثی و ژنتیکی در ایجاد بیماری آسم نقش ایفا می نماید و عوامل محیطی از قبیل عفونت های ویروسی، آلرژی ها، آلودگی های شغلی، آلودگی هوا داخل و خارج از منزل؛ استرس، ورزش و مصرف بعضی داروها نظیر آسپرین و ضد دردهای هم ردیف آن، داروهای بتابلوکر سبب بروز حمله و تشدید آن می شود.
بحث دخانیات و آسم موضوع جدی است و مطالعات متعدد نشان داده است که مادران باردار که در معرض دود مواد دخانی قرار می گیرند (دود سیگار، قلیان، پیپ،…) در اثر ورود سموم دود دخانیات به خون مادر و عبور از جفت به جنین می رسند و در نتیجه خطر ابتلا به آسم در این کودکان بعد از تولد بیشتر است. بعلاوه قرار گرفتن نوزادان و نونهالان خردسال در معرض مواد دخانی نیز در ایجاد و بروز حملات شدید آسم نیز دخالت مستقیم دارد.
در حال حاضر نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر در جهان مبتلا به آسم می باشند و سالانه نزدیک به ۰۰۰/۲۵۰ نفر نیز در اثر این بیماری فوت می شوند. البته بر اساس آخرین گزارش مطالعه بار بیماری ها در سال ۲۰۱۵، بیماری های مزمن تنفسی (عمدتاً آسم و بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD) سبب ۰۰۰/۳۰۰/۴ مورد مرگ در سال ۲۰۱۳ گشته و تقریباً ۶۹ میلیون سال زندگی از دست رفته (lost life) در سال ۲۰۱۰ به همراه داشته است.
بار سنگین این بیماری جدا از علائم و نشانه های آن که آسیب مستقیم به سلامتی فرد وارد می آورد، کم توانی در انجام فعالیت های زندگی و کار روزمره، هزینه های تحمیل شده بر خود و خانواده و کل جامعه را نیز شامل می شود.هزینه بیماری آسم در سال ۲۰۰۷ در کشور آمریکا بالغ بر ۵۶ میلیارد دلار بوده است.
بیماری آسم معضل جدی سلامت در سطح جهانی است که همه گروه های سنی را گرفتار می سازد و شیوع آن در کشورهای در حال توسعه رو به افزایش گذاشته که منجر به افزایش هزینه های درمان و زیادتر شدن بار بیماری بر افراد مبتلا و کل جوامع گشته است. این بیماری به علت تحمیل هزینه های زیاد بر بودجه سلامت عمومی کشور ما از یک سو و کم شدن کارایی و بهره دهی افراد در محل کار و جامعه از سوی دیگر به ویژه در کودکان مبتلا که موجب بهم خوردن آسایش خانواده می شود، نیازمند توجه و برنامه ریزی جدی است.
آسم شایع ترین بیماری مزمن سنین کودکی و از عوارض شایع پس از بلوغ است. شیوع این بیماری در کشورهای مختلف متفاوت است و از ۵ تا ۴۰% گزارش شده است. بطور کلی شیوع این بیماری در سنین کمتر از ۱۸ سال تقریباً ۱۰% و در پسران بیش از دختران است و در سنین بالاتر شیوع آن ۶% و در خانم ها بیشتر از آقایان است.این ارقام با مطالعات انجام شده در کشورها نیز مطابقت دارد. شیوع آسم در آمریکا در سال ۲۰۰۷، ۷ % و در سال ۲۰۰۸ به ۸% رسیده است. در سال ۲۰۰۸ هر کودک مبتلا به آسم بطور متوسط ۴ روز غیبت از مدرسه و هر فرد بالغ ۵ روز غیبت از کار به علت این بیماری داشته است. تخمین زده می شود در سال ۲۰۲۵، یکصد میلیون بیمار به مبتلایان به آسم اضافه می شود.
همان طوری که ذکر شد آسم، سه علامت شاخص دارد: سرفه، تنگی نفس و خس خس سینه و لذا تشخیص آن بسیار ساده و مبتنی بر شرح حال صحیح و معاینه درست است. در واقع برای تشخیص بیماری آسم اقدامات تشخیصی آزمایشگاهی و پاراکلینیکی پیچیده ضروری نمی باشد و ابتدایی ترین تست برای سنجش آن اندازه گیری ظرفیت های تنفسی بیمار است که برای تشخیص و هم چنین تعیین حدت و شدت و ارزیابی پاسخ به درمان به کار گرفته می شود. گاهی سرفه تنها علامت بیماری آسم است که نیاز به بررسی دقیق تر دارد. این حالت به ویژه در مبتلایان به التهابات راه های تنفسی فوقانی یعنی بینی و سینوس ها (سینوزیت مزمن) دیده می شود. به علاوه ۷۰% مبتلایان به آسم زمینه آلرژی دارند.
در مراقبت از بیماران باید توجه جدی در کنترل علائم بیماری انجام گیرد تا فرد مبتلا فعالیت کاری عادی خود را بازیابد و از بروز حملات تشدید بیماری که علت اصلی مرگ و میر محسوب می شود، جلوگیری به عمل آید و در صورت بروز حمله، اقدامات درمانی مناسب و سریع انجام گیرد. به علاوه از عوارض خطرناک جلوگیری و در صورت ظهور به خوبی کنترل شوند.
اساس درمان بیماری آسم مبتنی بر استفاده از اسپری ها یا افشانه های تنفسی است به ویژه کورتون های استنشاقی و داروهای گشاد کننده راه های هوایی که در این جا ضرورت آموزش مردم به استفاده صحیح و مناسب از این داروهای بسیار تاثیرگذار و کم عارضه بدون القای تصورات وهم انگیز نظیر اعتیاد به این داروها و یا گشادی قلب و تنبل شدن دستگاه تنفس در صورت استمرار طولانی مصرف آن ها بسیار با اهمیت است. در دسترس بودن داروهای موثر و با کیفیت و با قیمت مناسب و وجود سیستم های حمایتی و بیمه های مطلوب پایه های اساسی موفقیت در کنترل این بیماری و کاستن مرگ و میر ناشی از آن محسوب می شود.
مطالعات متعدد در جوامع مختلف نشان داده است که علیرغم تامین دارو به دلیل عدم آموزش صحیح، بیماران قادر به استفاده مناسب از آن ها نمی باشند و اهمیت آموزش پزشکان و داروسازان و نهایتاً تعلیم بیمار و خانواده بسیار حیاتی است.
برای کاستن اثرات زیان بخش این بیماری برنامه های راهبردی در زمینه پیشگیری و مراقبت از آن ها ضروری می باشد. خوشبختانه در قالب برنامه جامع نظام تحول سلامت توسط دولت محترم و به همت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و حمایت مجلس، کنترل بیماری های مزمن غیرواگیر شامل ۴ بیماری اصلی یعنی بیماری های قلبی و عروقی، سرطان، بیماری های مزمن تنفسی و دیابت، کمیته های کاری جهت برنامه ریزی و سیاست گذاری در سطح ملی انتخاب شده اند. در ماه های اخیر راهنمای ملی آسم، دستورالعمل پیشگیری، تشخیص و درمان توسط این کمیته زیر نظر معاونت بهداشتی وزارت متبوع به تدوین رسیده تا بر اساس برنامه منظم در سطوح مختلف نظام ارائه خدمات بهداشتی درمانی گنجانیده شود. پزشکان عمومی و پزشکان خانواده در خط مقدم ارائه این خدمات و در مراتب بعدی پزشکان و مراکز تخصصی با یک الگوی مشخص و مدون علاج کارآمد و اصولی این بیماری را با بکارگیری این راهنمای ملی اجرا می کنند.

دکتر محمدرضا مسجدی

استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

عضوکمیته طرح و برنامه ریزی مجمع جهانی بیماری های مزمن تنفسی- سازمان بهداشت جهانی (WHO-GARD)

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران | Iranian Anti Tobacco Association