شما اینجا هستید
مقالات » شهر بدون دخانیات چگونه شهری است؟

مسلما شهری در دنیا وجود ندارد که شهروندان آن طی تصمیم جمعی از محصولات دخانی فاصله گرفته باشند، اما شهرهایی وجود دارند که حق شهروندی افراد غیر سیگاری را محترم شمرده و برای جلوگیری از استنشاق دود دست دوم یا همان دود تحمیلی دخانیات، قوانین مناسب و لازم الاجرایی وضع کرده‌اند. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، شهر بدون دخانیات شهری است که توسط قانون، مصرف دخانیات (سیگار، قلیان، پیپ) در تمامی محیط‌های عمومی از جمله محیط‌های کاری و وسایل نقلیه عمومی ممنوع شده است و هیچ استثنائی وجود ندارد.

منظور از مکان عمومی هر مکانی است که استفاده جمعی دارد و برای عموم مردم در دسترس است که شامل وسایل حمل و نقل عمومی نیز می‌شود. مکان‌های عمومی و محیط‌های کاری عبارتند از دفاتر اداری، موسسات بهداشتی، محیط‌های آموزشی، محیط‌های خرده فروشی و پاساژهای تجاری چه خصوصی و چه عمومی، محیط‌های مسافری از جمله هتل‌ها، مسافرخانه‌ها، غذاخوری‌ها از جمله رستوران‌ها و کافه‌ها، مراکز ورزشی و محلی، کارخانه‌ها و کارگاه‌ها و محیط‌های سکونتگاهی از جمله لابی‌ها، آسانسور، راه پله.

اما چرا در این تعریف از شهر بدون دخانیات تا این حد به موضوع دود تحمیلی دخانیات که افراد به صورت غیرداوطلبانه در معرض استنشاق آن قرار می‌گیرند، توجه شده است؟

“هر ساله جمعیتی در حدود ۶۰۰ هزار نفر بر اثر استنشاق دود تحمیلی سیگار دیگران جان خود را از دست می‌دهند.” این جمله‌ای است که در آمارهای سازمان جهانی بهداشت در حوزه دخانیات به کرات دیده می‌شود و در حقیقت هشداری است که حالا در سیاست‌گذاری‌های شهری هم بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. نتایج مطالعات مختلف نشان می‌دهند که این مسئله برای کلیه مواد دخانی از جمله پیپ، قلیان و … نیز صادق است، چراکه خود فرد مصرف‌کننده، بخش قابل توجهی از دود سیگار را بیرون می‌دهد اما اطرافیان او، تمام دود سیگار را وارد ریه‌های خود می‌کنند و به این ترتیب، این افراد، ناخواسته دچار عوارض ناشی از سیگار می‌شوند که برخی کوتاه مدت و برخی بلند مدت هستند.

با وجود تعهد جهانی نسبت به رعایت حقوق افراد غیرسیگاری، تنها ۱۱ درصد از جمعیت دنیا به اندازه کافی توسط قانون از دود تحمیلی سیگار محافظت می‌شوند و این امر نشان‌دهنده فاصله غیر قابل قبول میان تعهد و عمل است.

بسیاری از شهرها اقتدار کامل برای گذراندن قانون جامع دخانیات را در محیط‌های عمومی دارند. در آمریکا ۳۰ ایالت، به همراه واشنگتن دی‌سی و پورتوریکو قوانین مربوط به این ممنوعیت را به تصویب رسانده‌اند. تجربه کشورهایی مانند بریتانیا، ایرلند و اوروگوئه نیز نشان می‌دهد پذیرش این قانون در میان مردم بالاست. در انگلستان ۹۸ درصد در طول یکسال این قانون را پذیرفته‌اند. ایرلند ۹۴ درصد در یک سال و این در حالی بوده است که مخالفان ادعا داشته‌اند مردم هرگز چنین قوانینی را نمی‌پذیرند.

طبق آن چه سازمان جهانی بهداشت در ذیل برنامه‌‌ریزی شهری سلامت محور اعلام کرده است، مردم حق دارند که از تاثیرات منفی سلامتی دود تحمیلی دخانیات محافظت شوند و این تعهدی است که در چهارچوب کنوانسیون کنترل دخانیات (FCTC) آمده است و کشورهایی که به این کنوانسیون پیوسته‌اند، از جمله ایران، ملزم به رعایت آن هستند (*).

طرح تهران شهر بدون دخانیات

در ایران قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در سال ۱۳۸۵ در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید. با توجه به افزایش مصرف مواد دخانی، شورای اسلامی شهر تهران طرح “شهر بدون دخانیات” را در سال۱۳۸۹   تصویب و شهرداری تهران را به عنوان مجری این طرح معرفی کرد. شهرداری تهران نیز موظف شد اقدامات فرهنگی، اجتماعی و اجرایی لازم را در مجامع تحت پوشش خود به عمل آورد. این برنامه که مبتنی بر استراتژی‌های سازمان جهانی بهداشت است در نظر دارد تا با بررسی دانش، نگرش و عملکرد شهروندان تهرانی در مورد مصرف دخانیات، وضع موجود را بررسی و بر اساس این یافته‌ها، مدل‌های اجرائی مداخله‌های جامعه محور را برای کنترل مصرف دخانیات طراحی و اجرا نماید.

مهم‌ترین اهداف این طرح عبارتند از:

  • ارتقاء سلامت شهروندان از طریق کاهش مصرف مواد دخانی
  • بالا بردن آگاهی‌های عمومی در خصوص شناخت مضرات استعمال مواد دخانی
  • دسترسی آسان به راهنمایی و مشاوره جهت پیشگیری از استعمال دخانیات
  • سازماندهی و جلب مشارکت مردم به منظور ارتقای سطح فرهنگ سلامت در محله‌های شهر تهران
  • استفاده از نیروهای مردمی در محلات شهر تهران جهت اجرای موثر قوانین کنترل دخانیات برای ایجاد محله بدون دخانیات
    • توسعهفرهنگ منع استعمال دخانیات در اماکن عمومی

 

در راستای اجرایی نمودن این طرح نیز فعالیت‌هایی از قبیل تشکیل کارگروه‌های تخصصی کمیته شهر بدون دخانیات، تهیه، ابلاغ و اجرای دستورالعمل پارک‌های بدون دخانیات، تشکیل و ساماندهی ۳۷۴ کانون پیشگیری از استعمال دخانیات (پاد) در محلات شهر تهران، برگزاری دوره‌های آموزشی، ارائه مشاوره‌های ترک دخانیات برای شهروندان و تهیه و توزیع اقلام آموزشی تعریف شد اما در عمل چه تعداد از این طرح‌ها پیاده و اجرا شدند موضوعی قابل بررسی است.

داشتن چنین شهری لازم است؟

شاید تعدادی از مردم و حتی مسئولین، طبق اولویت‌بندی‌های خود، مساله دخانیات را موضوعی نه چندان با اهمیت تلقی کنند و با ارائه شواهدی از دیگر آلودگی‌های محیطی و آسیب‌ها از اجرایی کردن قوانین سرباز بزنند. اما آمارها و تحقیقات مختلف انجام شده، نه تنها عدم اولویت آسیب‌های سلامتی ناشی از دخانیات را تأیید نمی‌کنند بلکه زنگ خطر را خصوصا برای کشورهای در حال توسعه به صدا درآورده‌اند. شیوع یک رفتار غلط نمی‌تواند به معنای کم اهمیت بودن و یا طبیعی فرض کردن آن رفتار باشد. شاید تا چندی پیش سیگار کشیدن حتی در اتوبوس هم غیرعادی فرض نمی‌شد اما آیا امروزه رفتاری قابل پذیرش در افکار عمومی محسوب می‌شود؟ آیا آلوده بودن هوای کلان شهرها مجوزی برای تحمیل کردن دود محصولات دخانی به دیگران است؟ و آیا غیر از این است که رعایت حقوق شهروندی انسان‌ها از وظایف تک تک اعضای جامعه به شمار می‌رود؟

تجربه دیگر کشورها نشان می‌دهند که بالا بردن میزان پذیرش قانون از طریق کمپین‌ها، رسانه‌های جمعی، کنفرانس‌های خبری و رسانه‌های مکتوب اقداماتی مناسب برای اجرایی کردن این قانون هستند. همچنین جامع، قابل اجرا، روشن و ساده بودن قانون، پیش‌بینی نظرات مخالفان، برنامه‌ریزی خوب و منابع کافی برای اجرایی کردن قانون از جمله عواملی هستند که باعث می‌شوند اجرای قوانین شهر بدون دخانیات کارآمد باشند. باید توجه داشت که فقط قانون‌گذاری مهم نیست بلکه اجرایی کردن درست و کامل آن و همچنین استراتژی ارتباطی مهم است. این استراتژی‌ها باید به گونه‌ای باشند که موجب شوند قانون تبدیل به امری درونی شده و تقاضای عمومی برای اجرای آن به وجود بیاید.

نقش سازمان‌های مردم نهاد نیز در این مقطع بسیار پررنگ‌تر خواهد بود، آموزش دادن به جامعه و رهبران فکری جامعه، مقابله با مخالفت‌ها و ارتباط با رسانه از جمله فعالیت‌های این نهادهاست. نهادهای آکادمیک، گروه‌های متخصص پزشکی، موسسات خیریه سلامتی، انجمن‌های سرطان، گروه‌های زیست محیطی، اتحادیه‌های تجاری و کارگری، انجمن‌های اولیا و مربیان، سازمان‌های مذهبی و … می‌توانند از دیگر نهادهای همکار باشند.

داشتن شهری بدون دخانیات اتفاق نمی‌افتد مگر این که متولیان برای ایجاد آن آماده باشند، و با برگزاری کمپین‌های اطلاع‌رسانی و انجام برنامه‌ریزی‌هایی در سطح عمومی مردم را نیز برای چنین امری آماده کنند. گرچه نباید از نظر دور داشت که این امر نیاز به هزینه هم دارد. اما هزینه‌ها به سرعت پس از اجرایی کردن این قوانین کاهش می‌یابند و در مقایسه با دیگر سرمایه‌گذاری‌های حوزه سلامت، حداقلی محسوب می‌شوند.

 

* کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات (Framework Convention on Tobacco Control) اولین پیمان‌نامه بین‌المللی است که تحت نظارت و همکاری سازمان جهانی بهداشت منعقد شده است. این پیمان‌نامه به دلیل جلوگیری از اپیدمی استفاده از مواد دخانی در سال ۲۰۰۳ شکل گرفت و در سال ۲۰۰۵ فرایندهای قانونی را طی کرد. این کنوانسیون نقطه عطفی برای ارتقای سلامت عمومی به شمار می‌رود و ابعاد قانونی جدیدی را برای همکاری در حوزه سلامت جهانی گشوده است.

نویسنده: سونیا غفاری، واحد پژوهش جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران

 

منابع:

https://www.tobaccofreekids.org/research/factsheets/pdf/0332.pdf

http://www.who.int/kobe_centre/interventions/smoke_free/en

http://farhangi.tehran.ir/Default.aspx?tabid=805

http://www.tobaccofreekids.org/facts_issues/fact_sheets/policies/secondhand_smoke/

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs339/en/5.

http://www.who.int/kobe_centre/publications/makingcities_smokefree.pdf?ua=1

 

برچسب ها :

این مطلب بدون برچسب می باشد.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران | Iranian Anti Tobacco Association | IATA | جمعیت پیشگیری و کنترل مصرف دخانیات