در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۱ میلیون مورد سرطان در جهان اتفاق افتاد و بیش از ۱۰ میلیون مورد مرگ نیز بر اثر سرطان عارض گردید. سرطان ریه در رتبه اول موارد تشخیص دادهشده (۱۲/۸٪) قرار داشته و بیشترین علت مرگ ناشی از سرطان بوده است(۱۹/۱٪). پیشبینی میشود در سال۲۰۵۰ موارد سرطان به ۳۴/۴ میلیون برسد یعنی ۶۷٪ افزایش نسبت به سال ۲۰۲۴.
ازنظر تشخیص سرطان پستان بانوان در مرتبه دوم بعد از سرطان ریه و در مراتب بعدی،سرطان روده بزرگ، پروستات آقایان، و سرطان معده قرار دارد.ازنظر مرگ بعد از ریه، سرطان روده بزرگ،کبد،پستان ، و معده در رتبههای بالاتر بشمار میروند. بهطورکلی ۳۸٪ موارد سرطان با عوامل قابلتغییر ارتباط دارند، ۴۵٪ در مردان و ۳۰٪ در زنان و ۴۸٪ موارد مرگ ناشی از سرطان قابل جلوگیری میباشد با پیشگیری و تشخیص ودرمان زود رس.در حال حاضر از هر ۵ نفر مردم ۱ نفر قبل از سن ۷۵ سالگی گرفتار سرطان میشود و ۹۲٪ مردم مستقیم یا غیرمستقیم، افراد فامیل یا سایر وابستگان درگیر بیماری سرطان و حواشی آن میباشند.
سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد ،نخستین عامل سرطان در سطح جهانی مصرف دخانیات است، و کنترل دخانیات پیشرفت متوسط داشته است. بر اساس این گزارش میزان مصرف از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵تقریباً ۲۷٪ کاهش داشته است. در حال حاضر ۱۵۵ کشور کموبیش برنامههای اصولی و اساسی در زمینه مبارزه با دخانیات را اجرا میکنند البته بهطور ناقص و ناپایدار.خطر جدی امروزه روند روبه گسترش مصرف فراوردههای نو مانند ویپ ، قلیان و…. بهویژه نزد دختران، زنان و نوجوانان است. سایر عوامل خطر دیگر برای پیشگیری از سرطان بعد از دخانیات شامل: کاهش مصرف الکل، کاهش وزن و کنترل چاقی از طریق تغذیه سالم ، گسترش فعالیت فیزیکی با ورزشهای ساده میباشد .
در سال ۲۰۲۲ تقریبا ۱۰٪ موارد جدید سرطانها در ارتباط با عوامل عفونی بوده که عمدتاً شامل: هلیکوباکتر پیلوری( گوارشی) ، هپاتیت BوC، ویروس پاپیلوم انسانی( HPV)، و ویروس اپشتین بار میشود.سازمان بهداشت جهانی ریشهکنی سرطان گردن رحم خانمها را از طریق واکسیناسیون HPVاعلام کرد ولی تا سال ۲۰۲۰ فقط ۴ کشور ۹۰٪ واکسیناسیون دختران ۱۵ سال و کمتر را با موفقیت انجام دادهاند. جالبتوجه است که ۸۲٪ کشورهای جهان برنامه جامع ملی کنترل سرطان دارند اما عمدتا نه بودجه مناسب دارند و نه برنامه عملیاتی جدی دارند.
روند افزایش جهانی سرطان ناشی از ضعف یا شکاف در اطلاعات و تحقیقات علمی و نوآوریهای تشخیصی درمانی نیست، بلکه مربوط به ضعف در اجرای برنامههای ملی کنترل سرطان است. درنهایت چگونه میتوان در کشورهای متوسط و درحالتوسعه برای کنترل سرطان اقدام کرد!
۱- داشتن برنامه قابلاجرا در سطح ملی
۲- تعهد کامل بودجهای برای اجرای صحیح با مشارکت حکومت،سازمانهای ذی نقش، و سمنها
۳-اقدامات پیشگیری وسیع پایدار و ادامهدار
۴-غربالگری بر اساس اولویتهای توصیهشده توسط سازمان بهداشت جهانی با در نظر گرفتن شرایط ملی
۵- برنامههای تشخیص سریع و بهموقع
۶- درمانهای مناسب و روزآمدبر اساس دستورالعملهای ملی
۷- حمایتهای مناسب و توانمندسازی و تسکینی
«همه باهم برای سلامت مردم »
ترجمه شده توسط دکتر محمد رضا مسجدی-دبیر کل جمعیت مبارزه با دخانیات ایران –عضو هیئت مدیره شبکه ملی سرطان کشور
منابع:
WHO GLOBAL STATUS REPORT2026
IARC/GLOBOCAN
Clinical Journal for Clinicians
