شعار روز چهارم از هفتهی بدون دخانیات ۱۴۰۵ :نسل عاری از دخانیات، با محیط اجتماعی عاری از دخانیات
شکلگیری «نسل عاری از دخانیات» صرفاً به تصمیمات و ارادهی فردی محدود نمیشود؛ بلکه پیوندی عمیق با ساختار، هنجارها و ویژگیهای محیط اجتماعی پیرامون دارد. در واقع، پیشگیری از مصرف دخانیات بهصورت پایدار، نیازمند محیطی است که رفتار سالم را نه بهعنوان یک انتخاب دشوار، بلکه بهعنوان یک هنجارِ پذیرفتهشده تقویت کند.
در بُعد هنجاری، جامعهای که مصرف دخانیات را عادیسازی نمیکند، نقشی اساسی در بازدارندگی ایفا مینماید. هنگامی که مصرف دخانیات در فضاهای عمومی، رسانهها، محیطهای کاری و تجمعات اجتماعی محدود و از نظر هنجاری به حاشیه رانده شود، احتمالِ گرایش افراد، بهویژه نوجوانان و جوانان، به سمت این رفتار کاهش مییابد. در مقابل، کاهش مشاهدهی مصرف در سطح جامعه، میتواند به تضعیف پیامهای ضمنیِ عادیبودن دخانیات کمک کند.
در بُعد الگوسازی، نقشِ نهادها و افراد تأثیرگذار در محیط اجتماعی بسیار حیاتی است. والدین، معلمان، سیاستگذاران و چهرههای مرجع اجتماعی، با پرهیز از مصرف دخانیات و ترویج رفتارهای سالم، عملاً به الگوهایی برای دیگران تبدیل میشوند. ایجاد محیطی که در آن سلامت جسمی و روانی ارج نهاده شود، پیامدِ همافزاییِ رفتارهای فردی و ساختارهای جمعی است که در آن، سلامتِ همگانی در اولویت قرار میگیرد.
در بُعد مواجهه و دسترسی، کاهش تماس مستقیم و غیرمستقیم با دخانیات، یک عامل حفاظتی کلیدی است. شواهد نشان میدهند که هرچه محیطهای اجتماعی، آموزشی و کاری کمتر با عوامل مرتبط با دخانیات (اعم از تبلیغات، دسترسی آسان یا نمایشِ مصرف در محیط) در ارتباط باشند، «مواجههی آسیبزا» کاهش یافته و احتمالِ آغاز مصرف در سنین پایینتر افت میکند. مدیریت این مؤلفهها مستلزم اتخاذ سیاستهای هوشمندانه در کاهش عرضه و تقویتِ فضای عاری از دود است.
در نهایت، دستیابی به یک محیط اجتماعیِ عاری از دخانیات، نیازمند یک رویکرد جامع و یکپارچه با مشارکت نهادهای اصلی است. تعامل هماهنگ میان خانواده، مدرسه، رسانه و نهادهای سیاستگذار، زیربنای چنین محیطی را میسازد. در چنین ساختاری، «نسل عاری از دخانیات» نه در خلأ، بلکه در محیطی رشد میکند که با عادیسازی رفتارهای سلامتمحور، دسترسی به دخانیات را کاهش داده و الگوهای سالم را نهادینه میکند؛ محیطی که در آن انتخابِ نکردنِ دخانیات، بخشی از سبکِ زندگیِ پذیرفتهشده و مورد حمایتِ جامعه است.
تهیه شده توسط دکتر شریف ترکمن نژاد -مشاور علمی جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران
