بیانیۀ جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران با موضوع هشدار نسبت به رواج و مصرف «قلیان اکسیژن» در برخی مناطق کشور
جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران به دنبال گسترش استفاده از محصولی موسوم به «قلیان اکسیژن» با نام تجاری پاکدم یا هر نام دیگری در برخی شهرهای کشور، ضمن بررسی شواهد علمی موجود و با استناد به استانداردهای معتبر ملی و بینالمللی، بیانیهای را بهمنظور اطلاع عموم مردم، اصحاب رسانه و دستگاههای سیاستگذار اعلام مینماید.
به گزارش روابط عمومی « جمعیت» نکات مندرج در این بیانیه به شرح ذیل است:
- عدم وجود هرگونه شواهد کافی دال بر بیخطری یا ایمنی محصول
تاکنون هیچ مستند علمی از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها(CDC)، سازمان غذا و دارو (FDA) و همچنین نهادهای رسمی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ایمنی این وسیله انتشار نیافته است.
استفاده تفریحی از دستگاههایی که با عنوان «قلیان اکسیژن» تبلیغ میشوند، خارج از چارچوب تجهیزات پزشکی استاندارد بوده و درنتیجه فاقد ارزیابی علمی معتبر برای مصرف عمومی هستند.
- خطرات بالقوه ناشی از استنشاق اکسیژن با غلظت بالا
استنشاق اکسیژن در غلظتهای بالا و بدون تنظیم دقیق، مطابق شواهد قطعی علمی، میتواند منجر به موارد زیر شود:
- بروز سمیت اکسیژنی (Oxygen Toxicity)
- افزایش استرس اکسیداتیو و التهاب بافت ریه
- آسیب احتمالی به آلوئولها و کاهش عملکرد ریوی
اکسیژن درمانی تنها در شرایط پزشکی مشخص و تحت نظارت متخصص قابل تجویز است؛ نه در قالب وسیلهای تفریحی.
- احتمال تماس با ترکیبات معطر و سایر گازهای شناختهشده مانند اکسید ازت و سایر گازهای ناشناخته
بررسیهای میدانی نشان میدهد برخی از این دستگاهها همراه با مایعات معطر یا گازهایی مانند اکسید ازت (معروف به گاز خنده ) و یا بخارات تولیدشده از ترکیبات نامشخص عرضه میشوند. مصرف گاز اکسید ازت (حتی به شکل تفریحی) میتواند باعث کمبود شدید اکسیژن (هیپوکسی) و آسیب به سلولهای عصبی مغز و نخاع (بهویژه از طریق غیرفعال کردن ویتامین B12) ، بروز اختلالات شناختی و حتی مرگ شود. طبق گزارشهای CDC درباره آسیبهای ریوی ناشی از محصولات استنشاقی، ورود ترکیبات معطر، حلالها و افزودنیهای غیراستاندارد میتواند موجب التهاب شدید ریه و آسیبهای ماندگار شود.
- پیامدهای رفتاری و اجتماعی
رواج چنین محصولاتی حتی در صورت نداشتن نیکوتین به عادیسازی رفتار مصرف قلیان منجر شده و میتواند زمینهساز گرایش نوجوانان و جوانان به مصرف دخانیات در آینده باشد.
این موضوع با اصول معاهده جهانی کنترل دخانیات (FCTC) و سیاستهای پیشگیری اولیه نیز مغایرت دارد؛ مواد زیر از معاهدۀ جهانی بهطور صریح به این موضوع اشاره دارد:
- ماده ۵.۳ :جلوگیری از نفوذ منافع صنعت دخانیات در سیاستهای سلامت(این ابزار با استفاده از الگوی شبیهسازی، باعث عادیسازی و ترویج مصرف دخانیات میشود.)
- ماده ۸: حفاظت از مردم در برابر دود و آئروسلها(بخارات معطر،ذرات ریز آئروسل،ترکیبات نامشخص استنشاقی)
- مواد ۹ و ۱۰: مقررات مربوط به محتوا و افشای ترکیبات محصولات دخانی
- خلأ نظارتی و ضرورت مداخله فوری
اکثر دستگاههای موسوم به «قلیان اکسیژن»:
- در طبقه تجهیزات پزشکی ثبتنشدهاند،
- فاقد استانداردهای ایمنی تنفسی هستند،
- و ترکیبات مورداستفاده در آنها تحت نظارت سازمان غذا و دارو قرار نگرفته است.
این وضعیت میتواند تهدیدی جدی برای سلامت عمومی ایجاد کند و نیازمند اقدام سریع تنظیمگرانه است.
- جمعبندی و موضع رسمی
با توجه به شواهد موجود، این مؤسسه قویاً نسبت به مصرف «قلیان اکسیژن» هشدار میدهد و تأکید میکند:
- این محصول ایمن یا بیضرر نیست.
- هیچگونه تأیید علمی یا مقرراتی معتبر برای آن وجود ندارد.
- استفاده از آن میتواند سلامت تنفسی مصرفکنندگان را در کوتاهمدت و بلندمدت تهدید کند.
- لازم است نهادهای نظارتی نسبت به توقف توزیع و عرضه بدون مجوز و اطلاعرسانی عمومی درست اقدام نمایند.
- توصیههای سیاستی
- ممنوعیت فعالیت مراکزی با عنوان قلیان اکسیژن
- الزام به بررسی آزمایشگاهی ترکیبات مصرفی؛
- تقویت اطلاعرسانی رسمی در سطح جامعه؛
- پایش محیطی جهت جلوگیری از سوءاستفاده تجاری از عنوان «اکسیژن درمانی» یا «جایگزین قلیان»
- درخواست از رسانهها
از تمامی رسانههای رسمی و فعالان حوزه سلامت درخواست میشود در راستای آگاهیبخشی عمومی، از بازنشر یا تأیید ادعاهای غیرعلمی پیرامون «قلیان اکسیژن» خودداری کرده و پیامهای هشداردهنده معتبر را در اولویت اطلاعرسانی قرار دهند.
تهیه شده توسط دکتر ترکمن نژاد- مشاور علمی جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران
